Datalek via een AI-chatbot: stappenplan voor de eerste 72 uur
Kort antwoord
Zette een medewerker persoonsgegevens in een openbare AI-chatbot, dan is dat volgens de Autoriteit Persoonsgegevens een datalek. U hebt 72 uur vanaf het moment dat u het ontdekt om te beoordelen of u het moet melden. Stel vast wat er is gedeeld, beperk de schade (verwijder het gesprek, vraag de aanbieder om verwijdering), beoordeel het risico voor de betrokkenen, meld bij de AP als er risico is, en leg alles vast in uw register.
Uur 0 tot 4: vaststellen en beperken
- Reageer zonder schuldvraag. Een medewerker die het zelf meldt, geeft u de beste kans om op tijd te handelen. Bedank hem.
- Stel vast wat er gedeeld is. Welke tool, welk account (privé of zakelijk), welke gegevens, van hoeveel mensen, en wanneer? Maak screenshots van het gesprek voordat het wordt verwijderd.
- Beperk de schade. Verwijder het gesprek en eventuele geüploade bestanden. Controleer of het account geschiedenis bewaart of gegevens gebruikt voor training, en zet dat uit. Bij een zakelijk contract: vraag de aanbieder schriftelijk om verwijdering.
- Informeer de FG en, als het ook een security-incident is, uw securityteam.
Uur 4 tot 48: het risico beoordelen
Niet elk datalek moet gemeld worden. De vraag is of het waarschijnlijk een risico oplevert voor de rechten en vrijheden van de betrokkenen. Weeg onder meer: Wanneer ChatGPT-gebruik een datalek is, leest u in Is ChatGPT AVG-proof?
| Factor | Hoger risico als… |
|---|---|
| Soort gegevens | Het gaat om gezondheid, strafrechtelijke gegevens, financiële gegevens of een BSN |
| Omvang | Het om veel personen gaat, bijvoorbeeld een heel klantbestand |
| Identificeerbaarheid | Namen, adressen of dossiernummers erbij stonden |
| Controle | U de gegevens niet kunt laten verwijderen, bijvoorbeeld bij een privéaccount |
| Kwetsbaarheid | Het kinderen, patiënten of andere kwetsbare groepen betreft |
Uur 48 tot 72: melden en vastleggen
- Melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens binnen 72 uur na ontdekking, als er een risico is (artikel 33 AVG). Weet u nog niet alles, meld dan wat u weet en vul later aan.
- Betrokkenen informeren als het risico hoog is (artikel 34 AVG), in duidelijke taal: wat er is gebeurd, wat de gevolgen kunnen zijn en wat zij kunnen doen.
- Vastleggen in uw register van datalekken, ook als u niet meldt, met uw afweging.
- NIS2: valt uw organisatie onder de Cyberbeveiligingswet en is het een significant incident, dan geldt daarnaast een vroegtijdige waarschuwing binnen 24 uur. Zie NIS2 en AI.
Daarna: voorkomen dat het opnieuw gebeurt
Een datalek via AI is bijna nooit kwade wil. Het is een medewerker die hulp zocht bij zijn werk. De gemeente Eindhoven ontdekte in 2025 dat dit op grote schaal gebeurde. Zie Shadow AI. Structurele oplossingen:
- een goedgekeurde AI-omgeving waarin medewerkers dezelfde taken kunnen doen, ook met gevoelige gegevens;
- safeguards die BSN, IBAN en dossiernummers tegenhouden voordat ze een model bereiken;
- blokkades op openbare AI-diensten, nadat het alternatief er is;
- een AI-beleid en training. Zie AI-beleid opstellen.
Met werqly draait die omgeving op een eigen node in uw serverruimte. Wat daar wordt ingevoerd, verlaat uw organisatie niet: er is geen externe AI-aanbieder die onbevoegd toegang krijgt, dus ook geen datalek van dit type.
Veelgestelde vragen
Vragen over dit onderwerp
Is persoonsgegevens in ChatGPT zetten altijd een datalek?
Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens wel, als een medewerker dat op eigen initiatief en tegen de afspraken in doet: de aanbieder krijgt dan onbevoegd toegang. Of u het moet melden, hangt af van het risico voor de betrokkenen.
Binnen welke termijn moet ik melden?
Binnen 72 uur nadat u het datalek hebt ontdekt, als het waarschijnlijk een risico oplevert voor de betrokkenen. Hebt u nog niet alle informatie, meld dan wat u weet en vul later aan.
Kan ik OpenAI vragen de gegevens te verwijderen?
Bij een zakelijk contract kunt u verwijdering vragen en is vaak geregeld hoe lang gegevens bewaard worden. Bij een privéaccount van een medewerker kan de medewerker het gesprek verwijderen, maar hebt u als organisatie geen contractuele grip.
Moet de medewerker gestraft worden?
Meestal is dat averechts: als melden bestraft wordt, blijven volgende incidenten verborgen. Richt u op het oorzaak wegnemen: een goedgekeurd alternatief, duidelijke regels en training.
Bronnen
- Autoriteit Persoonsgegevens — Let op: gebruik AI-chatbot kan leiden tot datalekken (2024)
- AVG (Verordening (EU) 2016/679), artikelen 33 en 34
- Gemeente Eindhoven — Datalek openbare AI in Eindhoven (persbericht)
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels en richtsnoeren veranderen; controleer bij twijfel de genoemde bronnen of vraag uw jurist of FG.