Verwerkersovereenkomst voor AI-diensten: wat erin moet staan, en wat bij ChatGPT ontbreekt
Kort antwoord
Zodra een AI-dienst persoonsgegevens voor u verwerkt, is de leverancier verwerker en eist artikel 28 AVG een schriftelijke overeenkomst. Die regelt onderwerp, duur, soorten gegevens, instructies, geheimhouding, beveiliging, subverwerkers, verwijdering en controlerechten. Een privé- of Plus-account van ChatGPT heeft zo’n overeenkomst niet; Business, Enterprise en de API bieden er een. Bepalend is wat er staat over training, opslaglocatie en subverwerkers.
Wanneer een verwerkersovereenkomst verplicht is
Artikel 28 AVG geldt zodra een dienstverlener persoonsgegevens in uw opdracht verwerkt. Bij een AI-dienst is dat bijna altijd zo: een medewerker typt een klantnaam in de prompt, uploadt een e-mail of laat een verslag samenvatten. De leverancier verwerkt die gegevens dan op zijn servers, en zonder overeenkomst ontbreekt de grondslag voor die doorgifte. Dat is geen formaliteit: doorgifte zonder verwerkersovereenkomst is zelf al een overtreding, ook als er niets misgaat.
De uitzondering is een dienst die uitsluitend met gegevens zonder persoonsgegevens werkt. In de praktijk valt dat nauwelijks te garanderen. Zie Is ChatGPT AVG-proof? voor het verschil tussen privé- en zakelijk gebruik.
Wat artikel 28 lid 3 eist
| Verplicht onderdeel | Waar u bij een AI-dienst op let |
|---|---|
| Onderwerp, duur, aard en doel | Staat er „levering van de dienst” of ook „verbetering van de modellen”? Dat laatste is training met uw gegevens. |
| Soorten gegevens en betrokkenen | Bij generatieve AI open geformuleerd; controleer of bijzondere categorieën (gezondheid, personeel) zijn uitgesloten. |
| Verwerking op instructie | De leverancier verwerkt alleen op uw gedocumenteerde instructie. Een voorbehoud „voor misbruikdetectie lezen wij mee” is een eigen verwerking. |
| Geheimhouding | Wie bij de leverancier prompts kan inzien, en onder welke verplichting. |
| Beveiliging (artikel 32) | Versleuteling, toegangsbeheer, logging. Certificaten vervangen geen beschrijving van de maatregelen. |
| Subverwerkers | Een lijst met namen en locaties, plus uw recht van bezwaar bij wijzigingen. Bij Amerikaanse leveranciers staat hier vaak de eigen moedermaatschappij. |
| Hulp bij rechten van betrokkenen en meldplichten | Hoe snel meldt de leverancier een datalek? „Onverwijld” zonder termijn is te weinig. |
| Verwijdering of teruggave | Wat gebeurt er met prompts, bestanden en gesprekken na afloop, en na hoeveel dagen. |
| Bewijs en audits | Auditrecht of ten minste rapportages die u aan de Autoriteit Persoonsgegevens kunt laten zien. |
Hoe het zit bij ChatGPT, Copilot en co
- ChatGPT Free en Plus zijn consumentenproducten. Er is geen verwerkersovereenkomst, invoer kan standaard voor training worden gebruikt en het account is van de persoon, niet van de organisatie. Ongeschikt voor persoonsgegevens.
- ChatGPT Business, Enterprise en de API: OpenAI biedt daarvoor een Data Processing Addendum dat u op verzoek sluit en dat training uitsluit. Controleer opslaglocatie, bewaartermijnen en de subverwerkerslijst; de verwerking gebeurt nog steeds bij een Amerikaans bedrijf.
- Microsoft 365 Copilot valt onder de bestaande Microsoft-productvoorwaarden en het Data Protection Addendum. De vraag is minder of er een overeenkomst is, dan welke gegevens Copilot in de tenant mag bereiken.
- Kleinere SaaS-tools met een „AI-functie” sturen uw gegevens vaak door naar een modelleverancier. Dan hebt u de subverwerkersketen tot aan het model nodig.
Een getekende overeenkomst maakt een dienst niet vanzelf geschikt. Het is de voorwaarde om überhaupt te kunnen toetsen. Voor de vragen aan de leverancier zie Een AI-leverancier beoordelen; voor de locatievraag De CLOUD Act en Europese data.
Checklist in zes vragen
- Training uitgesloten? Uitdrukkelijk, voor alle productvarianten die uw medewerkers gebruiken.
- Waar staan de gegevens? Opslag- en verwerkingslocatie, inclusief supporttoegang vanuit derde landen.
- Wie zijn de subverwerkers? Namen, locaties, voorafgaande informatie bij wijzigingen.
- Hoe lang blijft een prompt bewaard? Operationele gegevens, logs en misbruikcontrole apart bekijken.
- Welke meldtermijn bij een datalek? In uren, zodat u uw 72 uur haalt.
- Wat gebeurt er bij vertrek? Export, verwijderingsbevestiging, termijn.
Leg de antwoorden vast in het verwerkingsregister en in de DPIA voor generatieve AI. Dat is het dossier dat de toezichthouder wil zien.
Wanneer geen verwerkersovereenkomst nodig is
Een verwerkersovereenkomst regelt doorgifte aan een derde. Draait het model op een node die van uw organisatie is, dan is er geen derde: prompts, documenten en antwoorden verlaten het pand niet. Dan vervalt de overeenkomst met de modelleverancier, en daarmee de vragen over training, opslaglocatie en subverwerkers. Beheert een dienstverlener de node, dan sluit u met hem een verwerkersovereenkomst; die is kort, omdat hij beheer regelt en geen inhoud.
Hoe werqly hierin past
werqly draait op een eigen node in de serverruimte van uw organisatie of als dedicated node in een Europees datacenter, met open-weight modellen die niets naar een modelleverancier sturen. Beheert u de node zelf, dan is er geen verwerkersovereenkomst voor de AI nodig. Beheert werqly hem, dan sluit u met werqly een verwerkersovereenkomst die zich tot het beheer beperkt. werqly AI Control logt wie wat heeft gevraagd, als bewijs voor de toezichthouder.
Veelgestelde vragen
Vragen over dit onderwerp
Heeft ChatGPT een verwerkersovereenkomst?
Voor ChatGPT Business, Enterprise en de API biedt OpenAI een Data Processing Addendum dat u actief moet sluiten. Voor Free- en Plus-accounts is er geen verwerkersovereenkomst; daarmee mogen geen persoonsgegevens worden verwerkt.
Is een verwerkersovereenkomst genoeg om een AI-dienst AVG-proof te gebruiken?
Nee. De overeenkomst is de voorwaarde. Daarnaast hebt u een grondslag nodig, een toets van de doorgifte buiten de EU, meestal een DPIA en interne regels over welke gegevens ingevoerd mogen worden.
Wat is het grootste risico in AI-verwerkersovereenkomsten?
Formuleringen die de leverancier eigen gebruik van de gegevens toestaan: modelverbetering, kwaliteitscontrole, misbruikdetectie door mee te lezen. Voor dat deel is de leverancier geen verwerker meer maar verwerkingsverantwoordelijke, en uw overeenkomst dekt dat niet.
Heb ik een verwerkersovereenkomst nodig voor AI in de eigen serverruimte?
Niet voor het model, want er is geen derde die gegevens ontvangt. Alleen als een dienstverlener de server beheert en daarbij bij gegevens zou kunnen, sluit u met hem een verwerkersovereenkomst voor het beheer.
Bronnen
- AVG, artikel 28 Verwerker (EUR-Lex)
- Europese Commissie — Standaardcontractbepalingen tussen verwerkingsverantwoordelijken en verwerkers
- OpenAI — Data Processing Addendum
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels en richtsnoeren veranderen; controleer bij twijfel de genoemde bronnen of vraag uw jurist of FG.