Vertalen met AI voor meertalige inwoners: wat mag, wat werkt en wat u vastlegt
Kort antwoord
Bestuursorganen gebruiken de Nederlandse taal, maar de Awb laat een andere taal toe als dat doelmatiger is en de belangen van derden niet worden geschaad. Voor informatie, uitleg en gesprekken aan de balie zijn AI-vertalingen inmiddels goed bruikbaar; voor besluiten en brieven met rechtsgevolg blijft het Nederlands leidend en is een vertaling een hulpmiddel. Laat vertalingen op een eigen omgeving draaien: de teksten bevatten persoonsgegevens.
Wat de Awb zegt
Artikel 2:6 van de Awb bepaalt dat bestuursorganen de Nederlandse taal gebruiken, tenzij een wettelijk voorschrift anders bepaalt. Het tweede lid geeft ruimte: een andere taal mag als dat doelmatiger is en de belangen van derden daardoor niet onevenredig worden geschaad. In Fryslân geldt daarnaast de Wet gebruik Friese taal.
Praktisch betekent dat: het besluit zelf is Nederlands, maar de uitleg erbij, de informatie op de website en het gesprek aan de balie mogen in een andere taal, als dat de inwoner helpt.
Waar AI-vertaling goed genoeg is
| Soort tekst | AI-vertaling | Menselijke controle |
|---|---|---|
| Algemene informatie op de website | Geschikt | Steekproef |
| Uitleg bij een brief of aanslag | Geschikt, als bijlage bij het Nederlandse origineel | Vaste sjablonen eenmalig laten controleren |
| Gesprek aan de balie of telefoon | Geschikt als hulpmiddel, live | Bij twijfel een tolk |
| Besluit met rechtsgevolg | Alleen als dienstverlening naast het Nederlands | Altijd, door een vertaler bij belangrijke besluiten |
| Sociaal domein en zorg | Voorzichtig: nuance en toon wegen zwaar | Altijd bij gesprekken over rechten en plichten |
Voor inkomende teksten geldt hetzelfde: een bezwaarschrift in het Arabisch of Pools kan AI voor de behandelaar vertalen, maar het origineel blijft het stuk waarop wordt beslist.
Valkuilen
- Termen. "Bezwaar", "zienswijze" en "beschikking" hebben geen vanzelfsprekend equivalent. Werk met een vastgestelde termenlijst die de vertaling volgt.
- Toon. Een vertaling die vriendelijker of strenger uitpakt dan het origineel geeft een verkeerd beeld van wat er van iemand wordt verwacht. Zie Brieven in duidelijke taal: eerst begrijpelijk Nederlands, dan vertalen.
- Verzinsels. Een model vult soms aan wat er niet staat. Zie AI-hallucinaties.
- Vermelden. Zet bij een automatische vertaling dat het een vertaling is en dat het Nederlandse origineel geldt. Zie ook AI in het klantcontact.
- Persoonsgegevens. Wie een brief in een publieke vertaaldienst plakt, stuurt naam, adres en situatie naar een externe partij.
Hoe werqly hierin past
Open-weight modellen vertalen goed tussen de grote Europese talen en veel andere talen. Met werqly draait de vertaling op een eigen node: de brief of het gesprek verlaat de gemeente niet, de termenlijst van de gemeente staat als bron klaar, en per rol bepaalt u wie mag vertalen. Zie AI voor gemeenten en overheid.
Veelgestelde vragen
Vragen over dit onderwerp
Mag een gemeente brieven in een andere taal sturen?
De Awb schrijft Nederlands voor, maar staat een andere taal toe als dat doelmatiger is en derden er niet onevenredig door worden geschaad. Gangbaar is: het besluit in het Nederlands, met een vertaalde uitleg als bijlage.
Zijn AI-vertalingen goed genoeg voor overheidscommunicatie?
Voor informatie, uitleg en gesprekken aan de balie wel, met een steekproef en een vaste termenlijst. Voor besluiten met rechtsgevolg en gesprekken over rechten en plichten in het sociaal domein blijft menselijke controle of een tolk nodig.
Mogen we een bezwaarschrift in een vreemde taal laten vertalen door AI?
Ja, als hulpmiddel voor de behandelaar. Beslist wordt op het originele stuk; bij twijfel over de strekking laat u een vertaler meekijken. Doe de vertaling in een eigen omgeving, niet in een publieke vertaaldienst.
Moeten we vermelden dat een tekst automatisch is vertaald?
Dat is verstandig en bij besluiten nodig: vermeld dat het een vertaling is, dat het Nederlandse origineel geldt en waar iemand terechtkan met vragen.
Bronnen
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels en richtsnoeren veranderen; controleer bij twijfel de genoemde bronnen of vraag uw jurist of FG.