AI inkopen als gemeente: contractvoorwaarden, rollen en exit
Kort antwoord
Bij het inkopen van AI legt u drie dingen vast: wat er met uw gegevens gebeurt, wie welke rol heeft onder de AI Act, en hoe u er weer uit komt. De Europese Commissie publiceerde modelcontractbepalingen voor de inkoop van AI door overheden, in een versie voor hoog-risico-AI en een lichte versie. Gebruik ze als checklist naast uw eigen inkoopvoorwaarden, en leg de antwoorden schriftelijk vast.
Modelbepalingen als vertrekpunt
De Europese Commissie liet modelcontractbepalingen opstellen voor de inkoop van AI door overheidsorganisaties, met een versie voor hoog-risico-AI en een lichtere versie voor de rest. Ze bevatten afspraken over transparantie, risicobeheer, datakwaliteit, menselijk toezicht en beveiliging.
Het zijn werkdocumenten, geen wet. Maar ze zijn geschreven vanuit de plichten die de AI Act bij afnemers legt, en dat maakt ze bruikbaar als checklist. Nederlandse gemeenten combineren ze in de praktijk met hun eigen inkoopvoorwaarden voor IT, zoals de GIBIT.
Welke rol heeft u zelf?
De AI Act legt de zwaarste plichten bij de aanbieder van een AI-systeem en lichtere, maar reële plichten bij de gebruiksverantwoordelijke. Een gemeente is meestal het laatste. Maar let op: zet u een systeem onder eigen naam in de markt, of past u een bestaand systeem wezenlijk aan, dan kunt u zelf als aanbieder worden aangemerkt.
Vraag daarom bij elke aanbesteding expliciet: welke rol neemt de leverancier, welke documentatie levert hij, en welke plichten blijven bij ons? Zie Een AI-leverancier beoordelen.
Wat u in elk geval vastlegt
- Gegevens: geen training op uw gegevens, bewaartermijnen die u instelt, en verwerking binnen de EU.
- Toegang: welke onderaannemers erbij kunnen, en of een partij onder niet-Europees recht valt. Zie De CLOUD Act en uw Europese data.
- Logging: een audit log die u kunt exporteren naar uw eigen monitoring, met een bewaartermijn die past bij de AI Act en uw archiefplicht.
- Wijzigingen: melding vooraf bij een nieuw model of nieuwe voorwaarden, want een modelwissel verandert de uitkomsten.
- Exit: teruggave van gegevens, configuratie en automatiseringen, en de mogelijkheid om van model te wisselen. Zie Open-weight modellen vergelijken.
Hoe werqly zich hiertoe verhoudt
Bij werqly draait de AI op een node van uw eigen organisatie, met open-weight modellen. Dat maakt een deel van de inkoopvragen eenvoudig te beantwoorden: geen training op uw gegevens door een derde, geen buitenlandse rechtsmacht over de inhoud, en geen keten van onderaannemers in de verwerking. De vragen over logging, updates, support en exit blijven, en die horen gewoon in het contract.
Zie AI voor gemeenten en overheid en Generatieve AI bij gemeenten.
Veelgestelde vragen
Vragen over dit onderwerp
Bestaan er modelcontractbepalingen voor AI-inkoop?
Ja. De Europese Commissie publiceerde modelcontractbepalingen voor de inkoop van AI door overheden, in een versie voor hoog-risico-AI en een lichte versie. Het zijn werkdocumenten, geen verplichte tekst, maar ze volgen wel de plichten uit de AI Act.
Is een gemeente aanbieder of gebruiksverantwoordelijke?
Meestal gebruiksverantwoordelijke: u zet een systeem van een leverancier in. Brengt u een systeem onder eigen naam in de markt of past u het wezenlijk aan, dan kunt u zelf als aanbieder worden aangemerkt, met zwaardere plichten.
Wat moet er over exit in het contract staan?
Hoe u uw gegevens, configuratie en automatiseringen terugkrijgt, in welk formaat en binnen welke termijn, en of u van model kunt wisselen zonder alles opnieuw te bouwen. Leg ook vast wat er gebeurt bij het einde van de ondersteuning van een model.
Moeten we aanbesteden voor AI?
Dat hangt af van de waarde van de opdracht en uw eigen inkoopbeleid, net als bij andere IT. Nieuw is vooral wat u in de uitvraag zet: de rolverdeling onder de AI Act, de afspraken over gegevens en logging, en de exitbepalingen.
Bronnen
- Europese Commissie — Public Buyers Community, modelcontractbepalingen voor AI-inkoop
- AI Act — Verordening (EU) 2024/1689, artikelen 16, 25 en 26
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels en richtsnoeren veranderen; controleer bij twijfel de genoemde bronnen of vraag uw jurist of FG.