Het Algoritmeregister: wat publiceert een gemeente, en wanneer?
Kort antwoord
Het Algoritmeregister van de Nederlandse overheid maakt zichtbaar welke impactvolle algoritmes overheidsorganisaties gebruiken: wat het doet, waarvoor, met welke gegevens en wie verantwoordelijk is. Het staat naast twee andere lijsten: de EU-databank, waarin publieke organisaties hun hoog-risico-AI registreren, en uw eigen interne AI-register, dat alles bevat, ook wat niet gepubliceerd wordt.
Drie lijsten, drie doelen
| Lijst | Wat erin hoort | Voor wie |
|---|---|---|
| Algoritmeregister | Impactvolle algoritmes, met doel, werking, gegevens en contact | Inwoners, journalisten, raad |
| EU-databank (AI Act) | Hoog-risico-AI die een publieke organisatie inzet | Toezichthouders en publiek |
| Eigen AI-register | Alles wat de organisatie gebruikt, ook de schrijfassistent | CISO, FG, management |
Zonder die derde lijst kunt u de eerste twee niet vullen: u weet dan simpelweg niet wat er draait. Zie Een AI-register opzetten.
Wat is impactvol?
Er is geen knop die het antwoord geeft. In de praktijk helpen vier vragen:
- Raakt het inwoners of bedrijven? Een algoritme dat meebeslist over een aanvraag, een controle of een tarief raakt mensen direct.
- Is het bepalend? Een systeem waarvan de uitkomst vrijwel altijd wordt gevolgd, is bepalend, ook als er formeel een mens tussen zit.
- Gaat het over personen? Profilering, rangschikking of selectie van personen vraagt om openheid.
- Zou u het willen uitleggen in de raad? Als het antwoord aarzelend is, hoort het waarschijnlijk in het register.
Een interne schrijfassistent valt hier meestal buiten. Een model dat meldingen prioriteert of aanvragen rangschikt, valt er binnen.
Wat zet u in een publicatie?
- doel en verwachte werking, in gewone taal;
- welke gegevens worden gebruikt en waar die vandaan komen;
- hoe menselijk toezicht is geregeld en wie ingrijpt;
- welke afwegingen en risico’s zijn onderkend, en welke maatregelen zijn genomen;
- wie verantwoordelijk is en waar iemand met vragen terechtkan.
Voor hoog-risico-AI komen daar onder de AI Act een grondrechtentoets en registratie in de EU-databank bij. Zie De AI Act in 2026.
Bijhouden is het echte werk
Een register veroudert zodra een model wordt vervangen, een bron verandert of een automatisering wordt uitgebreid. Koppel de publicatie daarom aan uw eigen beheer: wie een model of bron wijzigt, werkt ook de vermelding bij.
Met werqly komt die informatie uit het systeem zelf. In werqly AI Control staat per rol vast welke modellen, bronnen en automatiseringen zijn vrijgegeven, en de audit log laat zien wat er daadwerkelijk is gebruikt. Dat scheelt navraag bij afdelingen. Zie AI voor gemeenten en overheid en Generatieve AI bij gemeenten.
Veelgestelde vragen
Vragen over dit onderwerp
Moet elke AI-toepassing in het Algoritmeregister?
Nee. Het register gaat over impactvolle algoritmes: toepassingen die gevolgen hebben voor inwoners of bedrijven. Een interne schrijfassistent hoort er meestal niet in, maar wel in uw eigen AI-register, zodat u weet wat er draait.
Wat is het verschil met de EU-databank uit de AI Act?
Het Algoritmeregister is een Nederlandse transparantievoorziening voor impactvolle algoritmes. De EU-databank is een verplichting uit de AI Act: publieke organisaties registreren daar hun gebruik van hoog-risico-AI. Een toepassing kan in beide horen.
Wie vult het register in de gemeente?
Meestal de eigenaar van de toepassing, met ondersteuning van de CISO, de functionaris gegevensbescherming en informatiemanagement. Spreek af wie bij een wijziging de vermelding bijwerkt, anders veroudert het register stilletjes.
Helpt een eigen AI-omgeving bij het register?
Ja, doordat de gegevens uit het systeem komen: welk model, welke bronnen, welke rollen en welk gebruik. Dat is sneller en betrouwbaarder dan navraag doen bij afdelingen, en het blijft actueel als er iets verandert.
Bronnen
- Algoritmeregister van de Nederlandse overheid
- AI Act — Verordening (EU) 2024/1689, artikelen 27 en 49
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels en richtsnoeren veranderen; controleer bij twijfel de genoemde bronnen of vraag uw jurist of FG.